Hoe ontstaat een depressie?

Depressies zijn geliefd bij ons omdat ze zorgen voor wind en golven. Maar hoe ontstaan lagedrukgebieden eigenlijk? Waarom diept de ene depressie uit tot een orkaandepressie en is de ander veel minder actief. We proberen in dit stukje antwoord te geven op bovenstaande vragen.

Screenshot 2017-02-11 at 21.55.03
Stormdepressie west van Frankrijk


Temperatuur

Doordat de zon hoger staat en meer warmte geeft in tropische gebieden dan de polen krijgen we temperatuursverschillen. Dit zien we zowel terug aan het zeewater als in de lucht daarboven. De oceanen hebben een veel grotere warmtecapaciteit en zullen daardoor langzamer opwarmen en afkoelen als de atmosfeer. In de afbeelding onder zien we de warme golfstroom voor de Amerikaanse oostkust. Opvallend zijn de wervels op de grens tussen het warme en koude zeewater. De grote temperatuursverschillen zorgen voor instabiliteit.

Screenshot 2017-02-11 at 19.58.27

Grote verschillen in zeewatertemperatuur oost van de VS (warme golfstroom)

Screenshot 2017-02-11 at 20.36.36

Grote verschillen in luchttemperatuur boven de Atlantische Oceaan

De temperatuursverschillen zien we zich alleen terug op zeeniveau maar ook in de bovenlucht (onder), waardoor je kunt spreken van een koude luchtkolom op hogere breedten en een warme luchtkolom richting de tropen.

Screenshot 2017-02-11 at 20.57.32

Luchttemperatuur op circa 5 km hoogte

Straalstroom
Tussen de koude en warme luchtkolom heb je temperatuursverschillen, die zorgen voor overheersende westenwinden in de bovenlucht. Als de temperatuursverschillen heel groot worden kunnen de windsnelheden wel oplopen tot 180 knopen. Deze orkaanwinden worden ook wel straalstroom genoemd (onder). De reden dat de straalstroom een langgerekte en relatief smalle band is, komt omdat de grootste noord-zuid temperatuursverschillen zich dan ook concentreren in een smalle band.

In het gebied met grootste verschillen in temperatuur van de luchtkolom bevindt zich ook de straalstroom op 10 km hoogte

Screenshot 2017-02-11 at 22.00.28

Krachtige straalstroom boven de Atlantische Oceaan

Depressievorming

De wind is in de straalstroom zeer sterk en de temperatuursverschillen zijn heel groot. Het kan daardoor makkelijk gebeuren dat de wind en de temperatuur van de luchtkolom niet meer met elkaar kloppen. De atmosfeer loopt als het ware zichzelf voorbij en moet daarvoor compenseren. Dit doet ze met stijgende en dalende luchtbewegingen. Waar lucht opstijgt ontstaat een depressie of diept ze verder uit. Waar de lucht daalt ontstaat een hogedrukgebied of wordt deze krachtiger.

In de buurt van de straalstroom zorgen sterke verticale bewegingen voor de ontwikkeling van depressies

Of een lagedrukgebied explosief uitdiept tot een orkaandepressie, heeft te maken met temperatuursverschillen, kracht van de straalstroom en in hoeverre beide uit evenwicht zijn met elkaar. Dat verschilt per situatie. Wel is het zo dat in de zomer de temperatuursverschillen kleiner zijn en daardoor de straalstroom minder sterk. Actieve depressies zijn in het zomerseizoen dus zeldzamer en kleiner.

Screenshot 2017-02-11 at 21.50.10

Straalstroom vanuit de ruimte

Deze winter hebben we weinig depressies gehad in West-Europa. Dit werd veroorzaakt door een meanderende straalstroom, waarbij het stromingspatroon weinig veranderde en depressies via de Atlantische Oceaan of Scandinavie in trokken, of het Middellandse Zeegebied onveilig maakte. Gelukkig kan een hardnekkig stromingpatroon in een paar dagen ineens ophouden, zodat het weer van nu, niet maatgevend is voor wat voor wind en golven we in het voorjaar krijgen.

Stormdepressie 4 december 2013
Screenshot 2017-02-11 at 22.06.33




  1. Interessant stuk!

  2. T weer verveelt nooit.

  3. Dank jullie. Binnenkort komt er nog een stukje over strenge winters van de afgelopen eeuw. Toen waaide het soms ook hard, maar dan wel uit het oosten en -10 graden overdag.

  4. Heel interessant! Dank voor de leerzame tekst.