Oranje zon en stofdeeltjes

De zon was dinsdag oranje gekleurd. Vroeg in de ochtend leek dit vanwege zonsopkomst nog wel redelijk normaal. De zon en de lucht is wel vaker oranje als ze laag aan de hemel staat. Die oranje kleur bleef echter de hele dag. Hoe ontstaat dit bijzondere verschijnsel en is het uniek?

Er zijn diverse oorzaken voor een oranje lucht: bosbranden, Saharazand en vulkaanuitbarstingen. De gevolgen kunnen verstrekkend zijn voor ons wind- en golfklimaat.

Bosbranden
Bij langdurige droogte, vooral in het zuiden van Europa, is de natuur erg kwetsbaar voor brand. Een blikseminslag of een smeulende peuk is voldoende om een fikse brand te veroorzaken. Hierbij komen veel roetdeeltjes vrij. Deze zijn zo licht dat ze grote afstanden kunnen afleggen.


bosbrand op La Quinta Marbella

Saharazand
Bij een stevige Z’lijke stroming die veroorzaakt wordt door een depressie west van het Iberisch Schiereiland kunnen enorme hoeveelheden Saharazand naar West-Europa worden getransporteerd. Eigenlijk is het geen zand, want dat blijft niet zweven, maar stof. Het resultaat is een grijze lucht en vieze auto’s.


Zand(stof)storm boven de Sahara

Vulkaanuitbarstingen
Grote boosdoeners van een oranje zon en stof in de lucht zijn vulkanen. Tijdens een uitbarsting kunnen ze enorme hoeveelheden stof en as uitstoten. De fijnste deeltjes komen zo hoog (30 km) dat het jaren duurt voordat de atmosfeer weer schoon is. Tijdens een zware uitbarsting kunnen er 10-tallen kubieke km’s as in de lucht terecht komen. Een recent voorbeeld is Mt. Pinatubo in 1991. Doordat er zoveel asdeeltjes in de lucht kwamen, kon het zonlicht moeilijker tot het aardoppervlak doordringen en daalde de wereldwijde temperatuur 0,5 graden.


Een flinke laag as na de uitbarsting

De mt. Pinatubo is één van de zwaarste aardbevingen van de 20e eeuw, maar in 1815 was er een uitbarsting die nog 10x zo krachtig was. Er kwam toen zoveel as in de atmosfeer, dat de zon gedurende langere tijd gehinderd werd door as. Boosdoener was mt. Tambora op de Filipijnen. Deze braakte 100 km3 as uit en zorgde voor rode luchten. Men kon zelfs in de zon kijken en zonder risico zonnevlekken waarnemen. Al die as veroorzaakte het jaar zonder zomer in 1816. Sneeuwval kwam in de Alpenlanden tot in de hogere dalen voor. Het ongewoon koude weer zorgde voor mislukken van oogsten en hongersnood.


Mt Tambora vanuit de ruimte gezien (diameter 5 km)

In een verder verleden heeft een grote vulkaanuitbarsten mogelijk de genadeklap gegeven voor het Romeinse Rijk. In de 5e eeuw zorgde een uitbarsting voor een flinke temperatuurdaling in Europa, waardoor stammen naar het zuiden trokken en het afbrokkelende rijk (W’lijk deel) een kopje kleiner maakte.

Gevolgen voor wind en golven
Saharazand en een bosbrand zullen weinig invloed hebben op het wind- en golfklimaat. Bij een zware vulkaanuitbarsting kan dat anders zijn. Doordat het zonlicht het aardoppervlak minder goed bereikt, blijft het kouder. Dit heeft tot gevolg dat er minder beschikbare energie is om depressies te laten ontwikkelen. Geblokkeerde situaties met hogedrukgebieden komen juist weer vaker voor. Samenvattend: de straalstroom wordt minder sterk en gaat meanderen als een rivier (IJssel). Dit is een mogelijk scenario, maar onderzoek is lastig omdat uitbarstingen zoals Pinatubo en Tambora zeldzaam zijn. Wel kunnen computersimulaties hypotheses aanreiken. Voor nu kunnen we onbezorgd genieten van de oranje zon.


Laat een oranje zon ons minder hoog vliegen?




  1. Wat zijn de verwachtingen om te surfen voor donderdag in Petten? 🙂


Je kunt hier 4 images uploaden per surf-report. Max size is 4.1MB per image.